Probiotica beloven een gezonde darm, een sterkere weerstand en zelfs een betere stemming. De markt groeit elk jaar. Maar wat zit er echt in zo’n potje, en voor wie werkt het? Het eerlijke antwoord: het hangt sterk af van welke bacterie, hoeveel, en waarvoor.
Wat zijn probiotica?
Probiotica zijn levende micro-organismen, zoals bacteriën en gisten, die een gezondheidsvoordeel kunnen bieden als je er voldoende van binnenkrijgt. Volgens het Amerikaanse NCCIH gaat het meestal om bacteriën van de geslachten Lactobacillus en Bifidobacterium, of om de gist Saccharomyces boulardii. Je vindt ze in yoghurt en andere gefermenteerde voeding, in supplementen en zelfs in cosmetica.
Verwar ze niet met prebiotica: dat zijn voedingsstoffen, vooral bepaalde vezels, die de nuttige bacteriën in je darm voeden. Een combinatie van beide noemt men een synbioticum.
De stam maakt het verschil
Dit is misschien het belangrijkste om te onthouden. Volgens het Office of Dietary Supplements worden probiotica benoemd met een geslacht, een soort én een stam, en het effect hangt af van die specifieke stam. Wat voor de ene stam bewezen is, geldt niet automatisch voor een andere, zelfs niet binnen dezelfde soort.
de ‘familie’
de specifieke bacterie
de precieze variant
aantal levende kiemen
Op het etiket staat vaak het aantal kolonievormende eenheden (KVE, of CFU in het Engels). Dat zegt hoeveel levende micro-organismen erin zitten. Meer is niet automatisch beter. Bovendien kan het aantal afnemen naarmate het product ouder wordt. Het NIH raadt daarom producten aan die het aantal KVE tot de vervaldatum vermelden.
Waarvoor is er bewijs?
| Toepassing | Stand van het onderzoek |
|---|---|
| Diarree door antibiotica | Veelbelovend. Bepaalde stammen kunnen het risico verkleinen, vooral als je ze binnen twee dagen na de eerste dosis antibiotica start. |
| Prikkelbaredarmsyndroom (PDS) | Mogelijk nuttig, maar sterk afhankelijk van de stam, de duur en de klacht. |
| Darmkrampjes bij baby’s | Veelbelovend volgens het NCCIH, maar altijd in overleg met een arts. |
| Ziekte van Crohn, urineweginfecties, acne | Gemengd of onvoldoende bewijs. |
| Algemene weerstand bij gezonde mensen | Geen officiële aanbevelingen. |
Het NCCIH vat het samen: voor sommige toepassingen zijn de resultaten veelbelovend, maar onderzoekers weten nog niet welke stammen het best werken, hoeveel je moet nemen en wie er het meest baat bij heeft.
Is het veilig?
Bij gezonde mensen hebben probiotica een lange geschiedenis van veilig gebruik. De meest voorkomende bijwerking is wat extra winderigheid. Bij mensen die ernstig ziek zijn of een verzwakt immuunsysteem hebben, kunnen probiotica wel infecties veroorzaken. De Amerikaanse FDA waarschuwde voor ernstige en zelfs dodelijke infecties bij te vroeg geboren baby’s die probiotica kregen.
Voeding of potje?
Voor de meeste gezonde mensen is een vezelrijk, gevarieerd eetpatroon de beste basis voor een gezonde darm. Gefermenteerde voeding zoals yoghurt met levende culturen, kefir, kimchi en zuurkool kan een mooie aanvulling zijn. Hoe je met voeding je microbioom ondersteunt, lees je in ons artikel over je darmen en je microbioom.
Begin bij je bord
Vezels uit groenten, fruit, peulvruchten en volle granen voeden je eigen goede bacteriën.
Kies gefermenteerde producten
Natuuryoghurt met levende culturen of kefir, zonder toegevoegde suiker.
Overweeg een supplement alleen met een doel
Bijvoorbeeld tijdens een antibioticakuur, en bij voorkeur op advies van je arts of apotheker.
Kies een product met een vermelde stam
Zonder stam en zonder KVE tot de vervaldatum weet je niet wat je koopt.
Twijfel je over het nut of de kwaliteit van een supplement? Lees dan ook ons artikel over veilig supplementen kiezen.
Probiotica en antibiotica combineren
Neem je een probioticum tijdens een antibioticakuur, vraag dan aan je apotheker hoe je beide best combineert. Vaak wordt aangeraden om ze niet op hetzelfde moment in te nemen, zodat het antibioticum de levende bacteriën niet meteen onschadelijk maakt. Gisten zoals Saccharomyces boulardii worden door antibiotica niet aangetast. Maak je antibioticakuur altijd volledig af, ook als je je al beter voelt.
Bewaren
Probiotica zijn levende organismen. Sommige producten moeten in de koelkast, andere niet. Volg de bewaarinstructies op het etiket nauwkeurig, want warmte en vocht kunnen het aantal levende bacteriën snel doen dalen.
Wat blijft er over?
- Probiotica zijn levende micro-organismen; het effect hangt af van de specifieke stam.
- Het beste bewijs is er voor diarree bij antibiotica.
- Voor gezonde mensen zijn er geen algemene aanbevelingen.
- Vezels en gefermenteerde voeding zijn voor de meesten de beste eerste stap.